Trả lời: BHXH tự nguyện là một phần trong lộ trình thực hiện chính sách của Đảng và Nhà Nước ta về chăm lo an sinh xã hội cho nhân dân. Riêng về BHXH-BHYT, lộ trình đó bao gồm thực hiện BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện, BHYT bắt buộc, BHYT tự nguyện và BH thất nghiệp.
 
Thật ra, các chính sách BHXH-BHYT liên thông với các chính sách khác đã thực hiện từ sau Cách Mạng Tháng Tám. Nhưng BHXH-BHYT thực hiện theo phương thức mới như Quỹ BHXH – BHYT độc lập với ngân sách Nhà nước, có cơ quan chuyên trách từ  TW đến cấp huyện và điều hòa quỹ trên phạm vi cả nước thì BHYT đã thực hiện từ năm 1992, nay đã có thêm BHYT tự nguyện ; BHXH bắt buộc đã thực hiện từ năm 1993, nay có thêm BHXH tự nguyện. Còn BH thất nghiệp sẽ thực hiện vào năm 2009.
 
Quy định về BHXH tự nguyện theo NĐ 190 của Chính phủ là thực hiện theo điểm 2, điều 4 Luật BHXH.
 
Việc ban hành chính sách BHXH tự nguyện xuất phát từ một vấn đề xã hội lớn và khá bức xúc của nhân dân là : Trong các năm qua, về BHXH, do điều kiện thực tế của đất nước, nên chỉ mới thực hiện BHXH bắt buộc cho người lao động có hưởng tiền lương, tiền công trên cơ sở hợp đồng lao động. Do vậy, nếu kể luôn cả người đang hưởng lương hưu, người đang hưởng các loại trợ cấp BHXH hàng tháng khác và những người đang tham gia BHXH bắt buộc thì trong tỉnh ta mới có khoảng 6,5% số người trong độ tuổi lao động tham gia BHXH bắt buộc. Do điều kiện KT-XH những năm qua chưa thuận lợi, nhất là mức thu nhập dân cư còn thấp, nên chưa thể mở rộng BHXH cho mọi người lao động. Do đó, còn rất đông đảo nông dân, người lao động công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, dịch vụ cá thể và những người tự tạo việc làm khác trong độ tuổi lao động chưa được tham gia BHXH. Do vậy, khi già yếu, ốm đau, từ trần, họ không được trợ cấp BHXH.
 
Nay, KT-XH của nước ta phát triển liên tục ở mức cao trong nhiều năm, thu nhập của nhân dân đã khá hơn, đã đến lúc cần triển khai thực hiện BHXH tự nguyện là để chăm lo BHXH cho các đối tượng nói trên. Mặt khác, tiến trình hoà nhập kinh tế quốc tế và trong kinh tế thị trường, thực hiện rộng rãi BHXH sẽ làm giảm bớt phân hóa xã hội. Tù các yêu cầu trên cho thấy, đối tượng vận động tham gia BHXH tự nguyện trong tỉnh sẽ rất lớn, lên đến hàng triệu người.
 
Việc triển khai thực hiện BHXHTN có nhiều ý nghĩa chính trị, kinh tế, xã hội lớn như thế. Cho nên, đây là một bước ngoặc trong lộ trình thực hiện BHXH-BHYT ở nước ta. Chính sách này thực hiện có hiệu quả sẽ góp phần quan trọng trong việc ổn định đời sống cho hàng triệu người lao động, ổn định xã hội, là một bước tiến mới trong thực hiện công bằng, dân chủ, văn minh. BHXHTN còn là giải pháp cần thiết để quá trình hội nhập kinh tế quốc tế vững chắc, hạn chế phân hoá xã hội trong nền kinh tế thị trường.
 
Nói nôm na là với chính sách BHXH tự nguyện thì sau này người nông dân, người làm dịch vụ hoặc mua bán nhỏ, người tự tạo việc làm; nếu tham gia BHXHTN thì được có lương hưu kèm theo chế độ BHYT, từ trần thì có mai táng phí và thân nhân được trợ cấp từ trần như mọi người lao động làm việc có hưởng tiền lương, tiền công. Ngoài ra còn có chế độ trợ cấp 1 lần khi đối tượng dừng đóng BHXHTN do nhiều lý do khách quan.
 
Còn về khả năng triển khai thực hiện BHXHTN ở địa phương, theo chúng tôi : Việc ban hành chính sách BHXHTN là xuất phát từ nhu cầu thực tế của nhân dân, đáp ứng được mong mỏi của nhiều người lao động. Do đó, chắc chắn rằng sẽ có nhiều người lao động hưởng ứng BHXHTN.
 
Tuy nhiên. đây là chính sách mới, lần đầu tiên triển khai thực hiện, rất nhiều người chưa quen về BHXH. Do vậy, kết quả thực hiện sẽ phụ thuộc rất nhiều vào công tác tuyên truyền giải thích mục đích tốt đẹp của BHXHTN, nghĩa vụ, quyền lợi của người tham gia BHXHTN. Đặc biệt là phải vận động được nhiều người thay đổi thói quen “tới đâu hay tới đó”, xem nhẹ việc tham gia BHXH để lúc khó khăn sẽ được cơ quan BHXH trợ cấp. Cho nên, quá trình triển khai thực hiện BHXHTN, BHXH địa phương phải tranh thủ sự lãnh đạo của Cấp uỷ, có sự hổ trợ của cả hệ thống chính trị, của Báo – Đài , vận động được sự hưởng ứng của nhân dân thì mới thực hiện nhanh chính sách BHXHTN. Đồng thời, phải chú ý công tác quản lý của ngành BHXH phải thuận tiện , khoa học và chặt chẻ … Vì chất lượng công tác quản lý BHXHTN tác động không nhỏ đến việc thu hút đối tượng tham gia BHXHTN.
 
Một yếu tố quan trọng khác là việc tham gia BHXHTN còn phụ thuộc vào thu nhập thực tế của người lao động. Trong tình hình mà thu nhập của người lao động khác nhau nên việc tham gia BHXHTN của tất cả mọi người lao động chỉ có thể là mục tiêu lâu dài.
 
Nói chung, vận động thực hiện BHXHTN là một quá trình không đơn giản, phải có lộ trình nhiều năm, có rất nhiều vấn đề về kỷ thuật, nghiệp vụ cần thiết. Tinh thần chung là chúng ta phải thực hiện nhanh, không để đối tượng chờ đợi lâu, nhưng cũng phải vững chắc.
 
2/. Các nỗi dung chủ yếu về BHXH tự nguyện ?
 
Trả lời:
 
a/. Đối tượng được tham gia BHXH tự nguyện gồm tất cả mọi người trong độ tuổi lao động mà không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc như : cán bộ không chuyên trách các xã, phường, thị trấn ; nông dân ; người lao động công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, dịch vụ cá thể; xã viên chỉ góp vốn mà không làm việc trực tiếp tại HTX; người trước đây tham gia BHXH bắt buộc nay đã ngừng tham gia nhưng còn trong độ tuổi lao động và mọi người lao động tự tạo việc làm khác, kể cả người làm nội trợ tại gia đình còn trong độ tuổi lao động.
 
b/.Về mức nộp BHXH tự nguyện : Người tham gia BHXH tự nguyện được lựa chọn mức thu nhập để làm căn cứ đóng BHXH, thấp nhất bằng lương tối thiểu chung và cao nhất bằng 20 lần lương tối thiểu chung và được phân ra thành 205 mức để người lao động dể lựa chọn, phù hợp với thu nhập của mình. Khi cần, người lao động có thể xin thay đổi mức thu nhập làm căn cứ nộp BHXH.
 
Năm 2008-2009, mức nộp BHXHTN bằng 16% mức thu nhập tự chọn.
Năm 2010-2011 bằng 18%.
Năm 2012-2013 bằng 20%.
Năm 2014 trở đi bằng 22%.
 
Người tham gia BHXHTN có thể nộp hàng tháng, hàng quý, 6 tháng 1 lần trong 15 ngày đầu tháng nếu nộp hàng tháng, 45 ngày đầu của quý nếu nộp hàng quý hoặc 3 tháng đầu của nếu nộp 6 tháng tại BHXH cấp huyện (hoặc tại đại lý thu BHXHTN, nếu TW cho phép tổ chức đại lý thu BHXHTN).
 
c/ Về quyền lợi được hưởng : Người tham gia BHXH TN được hưởng lương hưu và được BHYT miễn phí khi đủ điều kiện hưu trí. Khi từ trần, kể cả người đang tham gia BHXHTN hoặc đang hưởng lương hưu, được trợ cấp mai táng phí và thân nhân được hưởng trợ cấp tuất 1 lần theo quy định. Riêng người tham gia BHXHTN mà dừng đóng nhưng chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu thì được trợ cấp 1 lần.
 
Cụ thể là :
 
+ Người tham gia BHXHTN đủ 20 năm trở lên khi hết tuổi lao động (nam đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi) thì được hưởng chế độ hưu trí. Cách tính lương hưu hàng tháng như sau : 15 năm đầu được tính bằng 45% mức thu nhập bình quân tháng làm căn cứ đóng BHXHTN. Sau đó cứ thêm 1 năm thì được cộng thêm 2% đối với nam, 3% đối với nữ nhưng tối đa bằng 75% thu nhập bình quân tháng làm căn cứ đóng BHXHTN. Nam có trên 30 năm, nữ có trên 25 năm đóng BHXH, thì ngoài lương hưu còn được trợ cấp 1 lần theo cách tính như sau : Từ năm thứ 31 trở đi đối với nam, năm thứ 26 trở đi đối với nữ, cứ mỗi năm đóng BHXHTN được tính bằng 0,5 tháng thu nhập bình quận làm căn cứ đóng BHXHTN.
 
 Người hưởng lương hưu BHXHTN được cơ quan BHXH cấp thẻ BHYT miễn phí.
 
Người đang hưởng lương hưu mà từ trần được trợ cấp mai táng phí bằng 10 tháng lương tối thiểu chung .Song song đó, thân nhân người hưu trí từ trần còn được hưởng trợ cấp tuất 1 lần. Mức trợ cấp tuất 1 lần cho người hưu trí thuộc BHXHTN từ trần như sau : Nếu người hưởng lương hưu từ trần trong 2 tháng đầu thì thân nhân được trợ cấp tuất 1 lần bằng 48 tháng lương hưu đang hưởng. Nếu từ trần vào những tháng sau đó, cứ hưởng thêm 1 tháng lương hưu thì mức trợ cấp tuất 1 lần cho thân nhân giảm đi 0,5 tháng lương hưu hiện hưởng.
 
+ Người tham gia BHXHTN đủ tuổi hưởng lương hưu nhưng còn thiếu 5 năm đóng BHXHTN thì được đóng tiếp đến khi đủ 20 năm thì được hưởng các quyền lợi về hưu trí và tử tuất như đã nói trên.
 
+ Người tham gia BHXHTN dừng đóng BHXHTN mà chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu và có yêu cầu nhận trợ cấp BHXH 1 lần thì được trợ cấp 1 lần với quyền lợi như sau : Cứ mỗi năm(đủ 12 tháng) tham gia BHXHTN được trợ cấp bằng 1,5 tháng thu nhập bình quân tháng làm căn cứ đóng BHXHTN. Nếu có tháng lẻ dưới 3 tháng thì không tính, nếu từ đủ 3 tháng đến đủ 6 tháng thì được tính nửa năm, từ đủ 6 tháng đến đủ 12 tháng thì tính là 1 năm. Ngoài ra, nếu không muốn hưởng trợ cấp 1 lần thì người dừng đóng BHXHTN có thể được bảo lưu thời gian đã tham gia BHXHTN.
 
+ Riêng người đang tham gia BHXHTN mà không may bị từ trần và có ít nhất 5 năm tham gia BHXHTN thì được trợ cấp mai táng phí bằng 10 tháng lương tối thiểu chung và thân nhân được trợ cấp tuất 1 lần theo số năm tham gia BHXHTN, cứ mỗi năm được trợ cấp 1,5 tháng mức bình quân thu nhập tháng làm căn cứ đóng BHXH.
 
Các chi tiết sẽ được thông tin khi triển khai thực hiện BHXHTN trong tỉnh. Các cơ quan, tổ chức và cá nhân có yêu cầu tìm hiểu thêm về BHXHTN có thể liên hệ trực tiếp với cơ quan BHXH tỉnh hoặc BHXH các huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh.
 
3/. Khi nào tỉnh ta bắt đầu thực hiện BHXH tự nguyện ?
 
Trả lời: Hiện nay, Chính phủ đã ban hành NĐ 190 về thực hiện BHXHTN. Tuy nhiên, phải chờ Thông tư hướng dẫn chi tiết của Bộ LĐTB và XH và các văn bản cần thiết khác. Đây là lần đầu tiên chúng ta triển khai một chính sách lớn, phạm vi thực hiện rất rộng, quan hệ BHXH kéo dài hàng chục năm, thậm chí là nhiều thế hệ, nên phải có các chuẩn bị cần thiết về chuyên môn, kể cả công tác tuyên truyền, vận động. Theo thông tin chung , khoảng qúy 2 năm 2008 sẽ chính thức triển khai thực hiện BHXHTN.

Biên soạn: BÙI TÔN, PGĐ.BHXH tỉnh